اوست ، و داناترين آن‌ها به او ، بيشترين بهره را از اين اشياء دارد ، و بهره‌مندترين آن‌ها از اين اشياء نزد او منزلت بالاتر و درجه‌اى برتر و پيوستگى نزديك‌ترى دارد و به ميزان كاستى اين امور بهره‌ى او كاسته شده و درجه‌اش پايين مىآيد و پيوستگى او دور تر و دانشش به او كم‌تر مىشود و معرفتش به او ضعيف‌تر و ايمانش بيمار مىشود و نفسش او را در اختيار مىگيرد . خداوند كه نامش مبارك است فرموده است : « وَ لَقَدْ فَضَّلْنا بَعْضَ النَّبيِّين عَلى بَعضٍ و آتَيْنا داوَدُ زَبوراً » « 1 » پس خداوند خلق رابا معرفت به خودش و دانش به او برترى داده است نه به اعمال ؛ ازاين رويهوديان ومسيحيان وديگرملّت‌ها ، با آنكه كارهاى شريعت را مىدانستند ، اما دراين‌جا چون غبارى پراكنده شدند . پس اعمال به سبب معرفت پاكيزه مىشود ومقبول مىگردد وبدن‌هابدان طهارت مىيابد . پس هركسىكه با معرفت به‌اوبرترى داده شد ، بهره‌اى ازدانش به اوعطاشده‌است . و كسى كه به دانش و معرفت به خدا برترى يافت چيزهايى كه وصف كرديم نزد او موجود است . » « 2 » و غزالى در « الرّسالة اللدّنية » گويد : « بدان كه علم ، تصوّر نفس ناطقه‌ى مطمئنّة ، حقايق اشياء و صورت‌هاى مجرّدش از مواد با اعيان و كيفيّت‌ها و كميّت‌ها و جوهرها و ذاتشان است . چه مفرد و چه مركّب باشد . پس دانشمند ، محيطِ مُدرِك متصوّر است و معلوم همان ذات شىء است كه علمش در نفس نقش مىبندد و شرافت دانش ، به اندازه‌ى شرافت معلومش و رتبه‌ى دانشمند به اندازه‌ى رتبه‌ى آن دانش است . و شكّى نيست كه برترين معلومات و والاترين و شريفترين و جليل‌ترين آن‌ها ، همان خداوند متعال ، صانع مبدع حق يگانه مىباشد . پس علمش كه علم توحيد است برترين دانش‌ها و جليل‌ترين و كامل‌ترين آن‌هاست و فراگيرى اين دانش ضرورى ، بر تمامى خردمندان واجب است . همان‌گونه كه صاحب شرع صلى الله عليه و آله و سلم فرمود : دانش‌جويى بر هر مسلمان واجب است و به سفر براى

--> ( 1 ) . أسراء / 55 . ( 2 ) . نوادر الأصول - أصل / 135 .